An interview with Andrzej Nowakowski, who is at present preparing a unique series of photographs of the altar of St. Mary’s Church.
• For over 500 years millions of people have looked at this altar but from the same perspective as that of its creator, Veit Stoss (Wit Stwosz). What made you want to look the statues carved by him directly in the eye?
• The altar at St. Mary’s Church, together with the painting, ‘Lady with the Ermine’ by Leonardo da Vinci, are the greatest art treasures in Cracow and Poland, with the altar also one of the most important relics of Late Medieval Art in the world. Naturally, I was aware of this when I came to Cracow to study almost 40 years ago and I immediately went to see this masterpiece. I experienced a shock then and that feeling has never really left me since. Although I live in a different part of the city I visit St. Mary’s Church every year just before Christmas, to buy Christmas wafers for Christmas Eve but also yet again to look at the altar. Aside from this, I think that the greatest treasures of Cracow deserve to be viewed from different perspectives, using all the options available thanks to modern technology. However, never in my life did I think that I would be privileged enough to be photographing the work of Veit Stoss in close-up, so close that it is almost intimate. To offer me such a wonderful invitation, the parish priest of St Mary’s must indeed have been impressed by my latest photographs which are of the Collegium Maius, a part of the Jagiellonian University.
• And what did it feel like when you were finally able to inspect the altar at close quarters from your perch on a crane?
• At first we had to overcome many technical difficulties arising from bringing a crane, modern lighting and all the other necessary equipment to such a precious place. Once the spotlights were switched on, the two priests who had accompanied us were moved to tears. One said: ‘I have just seen something I could have hardly imagined. This altar is pure majesty’.
• And will you admit to your own emotions?
• I had always lived with the sense of greatness that accompanies this particular work of art, but at that moment its impact on my emotions was far beyond any imagination. I had a feeling that the illuminated altar was levitating and that I was part of a medieval vision. I saw that all human feeling was contained in those figures and their arrangement … Suffering, death, joy, anxiety and even eroticism, which can be seen especially in the feet of the figures. I also saw the enormous value of those figures which are in the outer panels of the altar. They almost look like Flemish paintings, but paintings which have been carved from wood.
• Veit Stoss created his altar to be viewed in the delicate sunlight filtering into the church through the colourful stained-glass windows.
• Medieval altars were a mystery which emerged from the semi-darkness. However, we have a different sensitivity and I think that thanks to technology we can appreciate a different value in the altar created by Veit Stoss, a value which has been hidden for centuries.
• However, Veit Stoss must have been aware that his contemporaries would never be able to see every detail. So, why did he go to such great pains?
• Indeed, it is virtually impossible to notice the skill and mastery involved in, for instance, the anatomical details of a male leg or the hair of the figures … Being so close to the sculptures I wondered how many million moves of a chisel it required to sculpt it in such a way that makes you feel like plunging your fingers into it, to feel its softness. What did he do it for? Out of honesty for art, God or his own talent? It is one of the mysteries he left us, together with his treasure.

Wit Stwosz (Veit Stoss): born in Swabia, was a sculptor from Nürnberg who worked in Cracow in the years 1477-96. His work can also be seen in the Wawel Cathedral and the Dominican Church. It took him 12 years to create the altar at St. Mary’s Church.
Andrzej Nowakowski (57): specialist in Polish studies, art historian, photographer, manager of Universitas Publishing House.

Rozmowa z Andrzejem Nowakowskim, który przygotowuje unikalny album o Ołtarzu Mariackim.
• Od ponad 500 lat miliony ludzi patrzą na ten ołtarz z takiej perspektywy, jak współcześni Wita Stwosza, jego autora. Co Pana skłoniło, by stworzonym przez niego figurom spojrzeć prosto w oczy?
• Ołtarz Mariacki, obok “Damy z gronostajem” Leonarda da Vinci, to nie tylko największy skarb sztuki w Krakowie i w Polsce, ale też jeden z najważniejszych zabytków późnośredniowiecznych na świecie. Miałem oczywiście tego świadomość, kiedy prawie 40 lat temu przyjeżdżałem do Krakowa na studia. Od razu poszedłem zobaczyć to arcydzieło. Przeżyłem wstrząs, który właściwie nigdy nie minął. Choć mieszkam w innej dzielnicy, chodzę do Bazyliki Mariackiej co roku przed Bożym Narodzeniem. Po opłatek na wigilijny stół, ale i po to, żeby mieć okazję jeszcze raz spojrzeć na ołtarz. Poza tym uważam, że największe skarby Krakowa zasługują na nowe fotograficzne odczytanie z wykorzystaniem możliwości, jakie daje współczesna technika. Nigdy jednak nie myślałem, że dostąpię zaszczytu fotografowania dzieła Wita Stwosza z tak bliska, niemal intymnie. Myślę, że proboszcza bazyliki przekonał do wydania zgody na tę ekstrawagancję mój niedawny album o Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego.
• I jakie były wrażenia, gdy z podnośnika mógł Pan spojrzeć z bliska na ołtarz?
• Najpierw trzeba było sobie poradzić z mnóstwem trudności technicznych, jakie wynikają z wprowadzenia w tak cenne miejsce dźwigu, nowoczesnego oświetlenia itd. Gdy już włączyliśmy reflektory, dwóch towarzyszących nam księży zwyczajnie się popłakało ze wzruszenia. Od jednego z nich usłyszałem: “Zobaczyłem coś, czego sobie nie wyobrażałem. Ten ołtarz to czysty majestat”.
• A przyzna się Pan do własnych uczuć?
• Wychowałem się w poczuciu wielkości tego dzieła, ale w tamtej chwili siła jego oddziaływania na emocje przekroczyła moje wyobrażenia. Miałem poczucie, że ten oświetlony ołtarz lewituje, że znalazłem się gdzieś w środku średniowiecznej wizji. Zobaczyłem, że w tych figurach, ich kompozycji, zawarte są wszystkie ludzkie uczucia... Cierpienie, śmierć, radość, niepokój, erotyzm nawet. Ten ostatni widać szczególnie w stopach i stópkach jego postaci. Doceniłem też wartość rzeźb na bocznych skrzydłach ołtarza. To są właściwie flamandzkie obrazy w snycerskim wykonaniu.
• Jednak Wit Stwosz stworzył to wszystko, by stało w delikatnym świetle promieni słońca przedostających się przez kolorowe witraże.
• Ołtarze gotyckie były rodzajem tajemnicy, która wyłaniała się z półmroku. Ale my mamy inną wrażliwość. Myślę, że dzięki technice możemy docenić te wartości Stwosza, które przez stulecia były ukryte.
• Ale przecież mistrz musiał mieć świadomość, że jego współcześni tych detali nigdy nie zobaczą. To dlaczego tak się trudził?
• Rzeczywiście, normalnie nie da się dostrzec mistrzostwa, z jakim oddane zostały np. wszystkie szczegóły anatomiczne męskiego podudzia. Albo włosy postaci... Będąc tak blisko przy rzeźbach zastanawiałem się, ile milionów ruchów dłutem trzeba zrobić, aby wyrzeźbić je tak, iż chciałoby się zanurzyć w nich palce, poczuć ich miękkość. Po co to robił? Może z uczciwości wobec sztuki, Boga. Może wobec własnego talentu? To jedna z tajemnic, jaką zostawił nam razem z tym skarbem.

Wit Stwosz (Veit Stoss) urodzony w Szwabii norymberski mistrz, pracował w Krakowie w latach 1477-96. Jego dzieła można tu zobaczyć m.in. w katedrze na Wawelu, kościele Dominikanów. Ołtarz Mariacki tworzył przez 12 lat.
Andrzej Nowakowski (57 lat) – polonista, historyk sztuki, dyrektor wydawnictwa Universitas, fotografik.